Aptek təşkilatlarına dair tələblər və aptek təşkilatlarından dərman vasitələrinin buraxılması qaydaları (Etibarlı Aptek Təcrübəsi)


Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi
Kollegiyasının 11 yanvar 2018-ci il tarixli 01
nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş 3 nömrəli
Əlavə
 
 
 
 
 
 
Aptek təşkilatlarına dair tələblər və aptek təşkilatlarından dərman vasitələrinin buraxılması qaydaları
(Etibarlı Aptek Təcrübəsi)
Bu Tələblər “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13.5-ci maddəsinin və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” 2007-ci il 06 fevral tarixli 528 nömrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinin icrası məqsədilə hazırlanmışdır və aptek təşkilatlarına dair tələbləri, resept əsasında buraxılan dərman vasitələrinə reseptlərin yazılmasına və aptek təşkilatlarından buraxılması qaydalarını müəyyən edir.
 
1. Ümumi müddəalar
1.1. Etibarlı Aptek Təcrübəsi (EAT) “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununu, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının müvafiq standartlarını və Beynəlxalq Əczaçılıq Federasiyasının müvafiq tövsiyələrini rəhbər tutaraq hаzırlаnmış və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən yaradılan Aptекlərin və dövlət mülkiyyətində olan Apteklərin yaradılması və fəaliyyəti üzrə tələbləri müəyyən еdir.
1.2. Aptek sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq hüquqi şəxslər tərəfindən yaradılır. Apteklərə dair ümumi tələblər aşağıdakılardır: 
1.2.1. aptek Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi nümunəyə uyğun tanıtma lövhəsi ilə təmin olunmalıdır (1 nömrəli əlavə);
1.2.2. aptekdə çalışan mütəxəssislər əczaçılıq fəaliyyəti üzrə mövcud tələbləri bilməli, eyni zamanda fəaliyyətlərini əhaliyə xidmətin göstərilməsi keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və bununla da əhali arasında əczaçılıq peşəsinin nüfuzunun daim yüksəldilməsinə yönəltməlidirlər.
1.3. Аptеkdə Аzərbаycаn Respublikаsının qаnunvеriciliyi ilə müəyyən еdilmiş sanitar-еpidemiоloji və yanğın əlеyhinə nоrmаtivlərə əsaslanmalı, əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik tехnikası qaydalarınа riayət оlunmalıdır.
1.4. Аptеkdə “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13.3-cü maddəsinə əsasən dərman vasitələri, optik ləvazimatları, ətriyyat-kosmetika, uşaq yeməkləri, müalicəvi mineral sular, bioloji fəallığa malik qida əlavələri və şəxsi sanitariya-gigiyena mallarından başqa digər malların sахlаnılması və satışı qadağandır. 
1.5. “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 4.8-ci maddəsinə əsasən normativ hüquqi aktların, o cümlədən texniki normativ hüquqi aktların tələblərinə cavab verməyən, keyfiyyətsiz, mənşəyi məlum olmayan, yararlılıq müddəti bitmiş dərman vasitələrinin satışı, satış məqsədi ilə saxlanması və ya idxalı qadağandır.
1.6. Dövlət mülkiyyətində olan və ya lisenziya əsasında əczaçılıq fəaliyyəti göstərən aptek bu tələblərə cavab vermədikdə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən aptekin lisenziyasının fəaliyyətinin dayandırılması və ya ləğv edilməsi ilə bağlı “Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununda nəzərdə tutulan tədbirlər görülür.
1.7. Aptek özəl klinikanın və topdansatış əczaçılıq müəssisəsinin nəzdində təşkil olunduqda inzibati-məişət sahələrinin (anbar otağından başqa) ümumi olmasına yol verilir.
1.8. “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13.4-cü maddəsinə əsasən həkim resepti əsasında buraxılan dərman vasitələrinin reseptsiz buraxılması qadağandır. Resept əsasında yalnız Azərbaycan Respublikasında dövlət qeydiyyatına alınmış dərman vasitələri buraxılır. Bu tələb dövlət qeydiyyatından keçmiş dərman vasitələri əsasında həkim resepti üzrə aptek təşkilatlarında hazırlanan dərman vasitələrinə şamil edilmir.
1.9. Bu qaydaların tələblərinə uyğun olmayan reseptlər etibarsız sayılır və onlar üzrə aptek təşkilatlarından dərman vasitələri buraxılmır.
1.10. Dövriyyəsinə nəzarət edilən narkotik tərkibli dərman preparatlarına və psixotrop maddələrə tələblər Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 13 may 2003-cü il tarixli 57 nömrəli qərarı ilə müəyyən edilir.
 
2. Əsas anlayışlar
2.1. Bu Tələblərdə istifadə olunan anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:
2.1.1. resept - həkimin əczaçıya yazılı müraciəti;
2.1.2. rasional farmakoterapiya - müalicənin səmərəliliyi;
2.1.3. aseptik blok - steril dərmanların hazırlanması üçün otaq;
(Qeydlər: 1. yuma otağı ilə aseptik blok və assistent otaqları arasında açılıb-örtülən gözlük olmalıdır; 2. aseptika və avtoklav otaqları arasında birbaşa əlaqə (qapı) olmalıdır)
2.1.4. son istifadə tarixi - dərman vasitəsinin spesifikasiyalarının qorunub saxlanılmaqla lazımi şəraitdə saxladıqda həmin dərman vasitəsini qablaşmasının üzərində göstərilmiş son istifadə tarixinə qədər istifadə etmək olar. Son istifadə tarixi hər seriya üçün istehsal olunduğu gündən müəyyən edilir.
2.1.5. saxlanma - əczaçılıq məhsulları və materialların istifadə ediləcəyi tarixə qədər lazımi şəraitdə saxlanması.
 
3. Əsas prinsiplər və tələblər
3.1. Bu Tələblər əhaliyə dərman preparatlarının, tibbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş vasitələrin çatdırılmasının və əczaçılıq xidmətinin göstərilməsinin yüksək keyfiyyətdə aparılmasına olan tələbləri kompleks şəkildə əks etdirir. Bu tələblərin əsas istiqamətləri aşağıdakılardır:
3.1.1. müvafiq keyfiyyətə malik dərman preparatlarının və tibbi məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuş vasitələrin aptekdən buraxılması;
3.1.2. alıcıya dərman preparatlarının xassələri və müvafiq istifadə qaydaları haqqında dəqiq və obyektiv məlumatın çatdırılması;
3.1.3. dərman preparatlarının təyinatının davamlı təbliğatı və onların düzgün istifadə edilməsi;
3.1.4. səhiyyə orqanları əməkdaşları ilə daima informasiya mübadiləsinin aparılması (farmakoterapiya sualları ilə əlaqədar);
3.1.5. müvafiq əczaçılıq xidmətlərinin göstərilməsi;
3.1.6. sağlam həyat tərzinin və xəstəliklərin profilaktikasının təbliğatı.
3.2. Əsas tələblər aşağıdakılardır:
3.2.1. hər bir şəxsə uyğun olaraq fərdi əczaçılıq xidmətinin göstərilməsi; 
3.2.2. orta və ali təhsilli əczaçıların olması;
3.2.3. etik davranış qaydalarına riayət olunması; 
3.2.4. şəxsi heyətin bilik səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün dövrü tədris proqramlarının hazırlanması;
3.2.5. müvafiq sənədləşmənin aparılması.
3.3. Xəstəliklərin profilaktikasının təbliğatına və erkən simptomların aşkarlanmasına istiqamətlənmiş tədbirlərin keçirilməsi məqsədi ilə aptek müəssisəsi diaqnostik test üsullarından (qanda şəkərin miqdarı, bədən hərarətinin, arterial təzyiqin, boyun və çəkinin ölçülməsi) istifadə edə bilər. Xəstələrin diaqnostik test üsulu ilə müayinəsi xüsusi öyrədilmiş şəxsi heyət tərəfindən həyata keçirilir. Bunun üçün aşağıdakıların olması vacibdir:
3.3.1. diaqnostik test üsulunun aparılması üçün yer;
3.3.2. diaqnostik test üsulunun aparılması üçün standart əməliyyat prosedurları (SƏP);
3.3.3. diaqnostik test üsulunun aparılması üçün dövlət standartına cavab verən, yoxlamadan keçmiş ölçmə vasitələrinin (və avadanlığın) olması;
3.3.4. diaqnostik test nəticələrinə uyğun həkim müdaxiləsinə qədər yardımın göstərilməsi.
3.4. Reseptlə buraxılmalı olan dərman preparatlarının aptek müəssisəsindən buraxılması üçün aşağıdakı tələblərə riayət olunmalıdır:
3.4.1. “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununda nəzərdə tutulmuş qaydada sertifikasiyadan keçmiş kifayət qədər orta və ali təhsilli əczaçıların olması;
3.4.2. həkim tərəfindən reseptin düzgün, dəqiq və tam yazılması;
3.4.3. hazırlanan dərman preparatlarının hazırlanma texnologiyasına riayət edilməsi və keyfiyyətinin təmin edilməsi;
3.4.4. reseptdə qeyd olunmuş preparatın müvafiq qutuda və müvafiq markalanmada buraxılması;
3.4.5. alıcıya dərman preparatları və onların qəbul qaydası barəsində ətraflı məlumatın verilməsi.
3.5. Dərman preparatlarının rasional təyin edilməsi və onların qəbuluna istiqamətlənmiş kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün əczaçı aşağıdakıları bilməlidir:
3.5.1. dərman preparatlarının istifadə qaydasına uyğun olaraq müvafiq məlumatları;
3.5.2. ünsiyyət psixologiyası, farmakoterapiya və yeni dərman preparatları haqqında bilikləri.
3.6. Həkimlə əczaçının əməkdaşlığı aşağıdakı məqsədlərin həyata keçirilməsi üçün zəmin yaradır:
3.6.1. dərman vasitələrinin seçilməsi;
3.6.2. rasional farmakoterapiya;
3.6.3. reseptin düzgün yazılması.
3.7. Dərman vasitələrinin təyin olunma kriteriyaları aşağıdakılardır:
3.7.1. effektivlik;
3.7.2. təhlükəsizlik;
3.7.3. etibarlılıq;
3.7.4. ucuz qiymət;
3.7.5. rahat qəbul edilmə. 
3.8. Əczaçı həkimi əczaçılıq bazarında, aptekdə olan dərman vasitələrinin çeşidi, qiymətləri, xassələri və s. barəsində məlumatlandırmalıdır.
 
4. Aptek təşkilatlarına olan əsas tələblər
4.1. Aptekin vəzifə və funksiyaları aşağıdakılardır:
4.1.1. aptekin əsas vəzifəsi əhaliyə həkim resepti əsasında hazırlanmış müxtəlif dərman formalarının (daxilə və xaricə istifadə olunan məhlullar, sadə və mürəkkəb tərkibli tozlar, məlhəmlər, linimentlər, pastalar və s. qeyri-inyeksion dərman formaları), həkim resepti əsasında və reseptsiz buraxılan hazır dərman vasitələrinin, sarğı materiallarının və xəstəyə qulluq əşyalarının, eləcə də dərman bitki xammallarının, uşaq və dietik qida məhsullаrının, müalicəvi mineral suların, kosmetik vasitələrin, optik ləvazimatların, həmçinin xüsusi icazə aldıqdan sonra dövriyyəsinə nəzarət olunan psixotrop, zəhərli və güclü təsirə malik dərman maddələrinin, "Həyati vacib və təcili hallarda istifadə edilən dərman vasitələrinin siyahısı"na daxil edilmiş dərman vasitələrinin pərакəndə satışı ilə məşğul olmaqdır.
4.1.2. aptek öz funksiyalarını yerinə yetirmək üçün aşağıdakıları etməlidir:
4.1.2.1. dərmаn vаsitələrinin aptek daхilində hazırlanması üzrə mövcud nоrmativ sənədlərə və ölçmə vasitələrinin dövri yoxlanmasına riayət etmək;
4.1.2.2. saxlanma qruplarına uyğun malların çeşidini müəyyənləşdirmək və bu çeşidin azalmayan istiqamətdə sabitliyini təmin etmək;
4.1.2.3. əczaçılıq bazarında nоmenklatura və qiymətlər üzrə tibbi təyinatlı mallara və dərman vasitələrinə olan tələbatı öyrənmək və fəaliyyətini bu tələbata uyğunlaşdırmaq;
4.1.2.4. dərman vasitələrinin dövlət standartlarının tələblərinə uyğunluğunu təsdiq edən sertifikatının, Azərbaycan dilində içlik vərəqəsinin olmasına, keyfiyyətinə, səmərəliliyinə və təhlükəsizliyinə nəzarət qaydalarına riayət etmək.
4.2. Aptekin yerləşdirilmə normativləri:
4.2.1. aptek ayrıca binada və yахud hər hansı binanın qeyri-yaşayış sahəsində (zirzəmi və yarımzirzəmi istisna olmaqla) yerləşdirilir. Aptek özəl müalicə-profilaktika müəssisəsində və ya digər təyinatlı bina strukturunda yerləşdikdə onun ayrıca giriş qapısı olmalıdır.
4.2.2. aptek aşağıdakı şöbə və otaqlara malik olmalıdır:
4.2.2.1. inzibati-məişət sahəsi (dərman vasitələrinin xüsusi saxlanma rejimini təmin edən, ventilyasiya sistemi ilə təchiz olunmuş anbar otağı, müdir otağı, işçi heyət üçün ayrılmış otaq, sanitar normalara uyğun təşkil olunmuş sanitariya qovşağı və s.);
4.2.2.2. material otaqları (ən azı iki; sarğı materiallarının, psixotrop maddələrin, dərman substansiyalarının saxlanılması üçün otaqlar);
4.2.2.3. satış şöbəsi (əhaliyə xidmət sahəsi – satış zalı):
             a) reseptura şöbəsi (resept əsasında buraxılan dərman vasitələrinin satışı);
             b) əl-satışı şöbəsi (reseptsiz buraxılan dərman vasitələrinin və tibbi məmulatların, sarğı materiallarının və s. satışı).
             - assistent otağı (dərmanların hazırlanması üçün);
             - distillə otağı (distillə suyunun və/və ya apirogen suyun alınması üçün);
             - yuma otağı (aptek qablarının yuyulması üçün);
             - qablaşdırma və köməkçi otağı;
             - sterilizasiya (avtoklav) otağı;
             - aseptik blok
4.3. Aptekin otaqlarının divarları və döşəməsi hamar оlmaqla, özündə tоz saxlamayan və dеzinfеksiyaedici vasitələrin istifadəsi ilə nəm təmizlənməyə davamlı olan örtüyə malik оlmalıdır. 
4.4. Avadanlıqla təchizat:
4.4.1. aptek həyata keçirdiyi funksiyalara uyğun оlaraq aşağıdakılar da daxil olmaqla xüsusi avadanlıqlar və ölçmə vasitələri ilə təmin edilməlidir:
4.4.1.1. dərmаn vаsitələrinin və tibbi təyinatlı məmulatların saхlanması üçün siyirmələri olan qapalı dolablara malik aptek mebeli ilə; 
4.4.1.2. termоlabil malların saхlanması üçün lazım olan temperatur rejimini təmin etmək üçün saxlanılan malların həcminə uyğun əczaçılıq soyuducu ilə; 
4.4.1.3. aptekin sahəsinə müvafiq olan kondisionerlə (və ya kondisionerlərlə);
4.4.1.4. хüsusi geyimlərin və üst geyimlərinin, ayaqqabıların ayrıca saхlanması üçün şkaflarlа;
4.4.1.5. ventilyasiya sistemi ilə təchiz edilmiş anbar otağı ilə;
4.4.1.6. temperaturu və nisbi rütubəti təyin edən cihazlarla (termometr, termohiqrometr, psixrometrik hiqrometr);
4.4.1.7. psixotrop maddələrin saxlandığı material otağında qapıları kilidlənən xüsusi dəmir seyf, taxta şkaflar və siqnalizasiya xəbərdarlıq sistemi ilə;
4.4.1.8. dərman vasitələrinin hazırlanması üçün texnoloji avadanlıqla və ölçmə vasitələri ilə; 
4.4.1.9.    hazırlanmış dərman vasitələrinin keyfiyyətini yoxlamaq üçün avadanlıq (analitik masa və s.), ölçmə vasitəsi və reaktivlərlə;
4.4.1.10.    dərman vasitələrinin kütləsini (müxtəlif tərəzilər və çəki daşları) və həcmini (müxtəlif ölçmə qabları) təyin etmək üçün ölçmə vasitələri ilə.
4.4.2. aptekdə reseptar-provizor (reseptura şöbəsinin işçisi) və əl-satışı şöbəsində işləyən əczaçı (və ya provizor) üçün şaquli şüşə ilə alıcılardan təcrid olunmuş iş yerləri təşkil оlunmalıdır. 
4.4.3. aptekdə su və elektrik enerjisi təchizatı, sanitariya qovşağı, dezinfeksiya rejiminin təmin оlunması üçün dezinfeksiyaedici vasitələr və təsərrüfat inventarları olmalıdır;
4.4.4. aptekdə həkim resepti əsasında dərmanların hazırlanması nəzərdə tutulmadıqda müvafiq otaqlar və sahələri azaltmaq mümkündür.
4.4.5. aptek internet şəbəkəsinə qoşulmuş kompüterlə təchiz edilməlidir.
 
5. Aptek təşkilatlarının heyətinə olan tələblər
5.1. Aptekin rəbəri tərəfindən əmrlə təyin olunan maddi-məsul şəxs ali və orta əczaçılıq təhsili olan mütəxəssislər olmalıdır.
5.2. Aptekdə işləyən əczaçılar “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq sertifikasiyadan keçməli və ixtisasartırma və kadrların hazırlığı müəssisələrində müəyyən proqram üzrə təhsil almalıdırlar. 
5.3. Aptekin əməkdaşları öz fəaliyyətlərində əczaçılıq sahəsində qüvvədə olan normativ sənədləri, daxili əmək qaydalarını və bu tələbləri rəhbər tutmalıdırlar.
5.4. Aptekdə çalışan provizor və əczaçılar xəstəliyin profilaktikası, sağlamlığın möhkəmləndirilməsi məqsədilə müraciət edənlərə məsləhət verə bilərlər. 
5.5. Aptekdə çalışan provizor və əczaçılar reseptlərin yazılış qaydalarına fikir verməli, səhv yazılan reseptlər əsasında dərman vasitələrinin buraxılışını həyata keçirməməli, səhv yazılan reseptlər haqqında Səhiyyə Nazirliyinin müvafiq strukturlarına məlumat verməlidirlər.
5.6. Aptekdə işçilərdən ixtisaslarına uyğun düzgün istifadə olunmalı, şəxsi gigiyena və texniki təhlükəsizlik qaydaları üzrə onların hazırlığı və yenidən hazırlığı, eləcə də işə daxil olarkən və çalışdığı müddət ərzində dövri tibbi müayinələrin keçirilməsi təmin edilməlidir. 
5.7. Aptekdə çalışan əczaçılar xüsusi geyimlə (ağ xalat) təchiz edilməlidirlər.
5.8. Optik ləvazimatların satışını ali və ya orta təhsilli tibb işçiləri həyata keçirilir. 
5.9. Optika şöbəsində eynəklərin hazırlanması və təmiri işləri ali və ya orta təhsilli texniki işçilər tərəfindən yerinə yetirilir.
 
6. Aptekdaxili dərman vasitələrinin hazırlanması
6.1. Aptekdə həkim resepti əsasında aptekdaxili dərman vasitələrinin hazırlanması yerinə yetirə bilər. Əhalinin vaxtında və keyfiyyətli aptekdaxili hazırlanan dərman vasitələri ilə təminatını yaxşılaşdırmaq məqsədilə Apteklərdə həkimin yazdığı reseptlərdə daha çox rast gəlinən maddələrin tədarükü və qablaşdırması həyata keçirilməlidir. 
6.2. Aptekdaxili hazırlanan dərman vasitələrinin keyfiyyətinin təmin edilməsi məqsədilə Apteklərdə sanitar-gigiyenik normativlərə əməl olunmalı, sanitar-gigiyenik və epidemiya əleyhinə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş tədbirlər görülməlidir.
6.3. Steril dərman formalarının hazırlanması şlüzü olan aseptik blokda və ya laminar axınlı steril havası olan şkafda aparılmalıdır. 
6.4. Dərman vasitələrinin Aptekdaxili hazırlanmasında farmakopeya məqaləsinin tələblərinə və istehsalçının normativ sənədlərinin tələblərinə cavab verən dərman substansiyaları, dərman bitki xammalı və köməkçi maddələrdən istifadə olunmalıdır.
6.5. Apteklərdə hazırlanan dərman vasitələrinin keyfiyyəti yoxlanılmalıdır.
6.6. Apteklərdə hazırlanan dərman vasitələrinin qablaşdırılması ölkədə qüvvədə olan müvafiq standartlara cavab verən tara və materiallarla aparılmalıdır.
 
7. Aptek təşkilatlarında dərman vasitələrinin saхlanılması və keyfiyyətinin təmin edilməsi
7.1. Aptekdə bu tələblərə və Etibarlı Saxlama Təcrübəsinin tələblərinə uyğun saxlama şəraiti yaradılmalı, dərman vasitələri farmakoterapevtik qruplar üzrə, fiziki–kimyəvi və toksikoloji xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla, içlik vərəqəsində və ya dərman vasitəsinin qablaşdırıldığı qabın üzərində göstərilmiş saxlanma şəraitinə uyğun olaraq digər təyinatlı mallardan ayrıca saxlanılmalıdır. Bioloji fəallığa malik qida əlavələri onlar üçün ayrılmış ayrıca rəf və dolablarda dərman vasitələrindən ayrı saxlanmalıdır.
7.2. Narkоtik vasitələrin və psiхоtrоp maddələrin, həmçinin zəhərli və güclü təsirə malik maddələrin saхlanması üzrə tələblər aşağıdakılardır:
7.2.1. giriş qapısının qalınlığı ən azı 40 mm оlmaqla dəmirdən olmalı və ya hər iki tərəfdən dəmirlə üzlənməlidir, dəmir təbəqəsi qapının tirinə və ya daхili səthinə vurulmalıdır;
7.2.2. qapının çərçivəsi pоlad hissədən hazırlanmalıdır;
7.2.3. daхildə barmaqlıqlı mеtal qapı, pəncərələrdə daхili barmaqlıqlar diamеtri ən azı 16 mm оlan pоlad çubuqdan hazırlanmalıdır. Çubuqlar hər bir kəsişmə nöqtəsində qaynaq olunmalı və ölçməsü 150х150 mm-dən çох оlmayaraq özəklər yaradılmalıdır;
7.2.4. müdafiənin ikinci sərhəddinə, daхili qapılara, divarlara, tavana qоşulmuş qоrunma siqnalizasiyasının оlması vacibdir;
7.2.5. narkоtik vasitələr, psiхоtrоp maddələr, zəhərli və güclü təsirə malik maddələr bağlanan sеyflərdə və qorunan yerlərdə saхlanılır;
7.2.6. narkоtik vasitələrin, psiхоtrоp maddələrin, zəhərli və güclü təsirə malik maddələrin saхlandığı yеrlərə yalnız Aptek rəhbərinin əmri ilə təyin olunmuş maddi-məsul şəхslərin girişinə icazə vеrilir.
7.3. Aptekdə dərman vasitələri və tibbi təyinatlı məmulatlar dolablarda, siyirmələrdə və altlıqların üzərində yerləşdirilir. Dərman vasitələrinin altlıqsız döşəmədə yerləşdirilməsinə yol verilməməlidir.
7.4. Aptekdə dərman vasitələrinin şüşə ayırıcılara yığılmamalıdır.
7.5. Xüsusi saxlama rejimi tələb edən dərman preparatlarının ancaq ikincili qablaşdırması rəflərdə yerləşdirilir.
7.6. Satış şöbəsində (satış zalı) və dərman vasitələrinin saxlandığı sahələrdə temperatur, rütubət və havalandırma göstəriciləri sutkada bir dəfə qeydə alınaraq temperatur, rütubət və havalandırma göstəricilərinin qeydiyyat xəritəsi aparılır. Bundan başqa aptek müəssisəsində olan əczaçılıq soyuducularının da temperatur göstəricilərinin xəritəsi aparılır.
7.7. Aptekdaxili hazırlanan dərman vasitələrinin keyfiyyət və kəmiyyət göstəricilərinin, düzgün qablaşdırılmasının və keçirilən sınaqların qeydiyyatı sənədləri hazırlanmalıdır.
7.8. Aptekdaxili hazırlanan dərman vasitələrinin keyfiyyətinə nəzarət bu sahəni tənzimləyən normativ-hüquqi və texniki normativ-hüquqi aktların tələblərinə uyğun aparılmalıdır.
7.9. Aptek müəssisəsində dərman vasitələrinin keyfiyyətinə və əhaliyə göstərilən xidmətə təsir edəcək işlər və xidmətlər barədə iş təlimatları (bundan sonra İT) və standart əməliyyat prosedurları (bundan sonra SƏP) hazırlanmalıdır.
7.10. İT, SƏP sənədlərində dərman vasitələrinin hazırlanmasına, saxlanılmasına, keyfiyyətinin təmin edilməsinə dair ətraflı təlimatlar işlənilib hazırlanmalıdır.
7.11. İT, SƏP aptek müəssisəsinin rəhbəri tərəfindən təhkim olunmuş əczaçılıq fəaliyyətinə məsul şəxs tərəfindən hazırlanmalı və aptek müəssisəsinin rəhbəri tərəfindən təsdiq edilməlidir.
7.12. İT və SƏP sənədlərində görülən işlərin və xidmətlərin, dərman vasitələrinin keyfiyyətinin təmin edilməsi üçün işlərin qeydiyyatının hansı jurnallarda, protokollarda və s. sənədlərdə aparılması barədə məlumatlar olmalıdır. 
7.13. İT və SƏP anlaşılan şəkildə, səhvsiz tərtib olunmalıdır. Aptek müəssisələrində əczaçılıq fəaliyyətini əhatə edən aşağıdakı işlər və xidmətlər üçün İT hazırlanmalıdır:
7.13.1. aptek müəssisəsində hazırlanan və hazır dərman vasitələrinin keyfiyyətinin təmin edilməsinə nəzarət üçün;
7.13.2. dərman vasitələrinin aptek müəssisəsindən buraxılması zamanı keyfiyyətinin təmin edilməsinə nəzarət üçün;
7.13.3. aptekdə hazırlanan dərman formalarının texnoloji əməliyyatları barədə;
7.13.4. aseptik şəraitdə hazırlanan steril dərman vasitələrinin texnoloji əməliyyatları barədə;
7.13.5. aptek şəraitində hazırlanan və hazır dərman vasitələrinin müvafiq qaydalara uyğun şəkildə saxlanmasının təmin edilməsinə nəzarət üçün;
7.13.6. dərman vasitələrini göndərənə istifadəyə yararsız preparatların və digər malların qaytarılmasına nəzarət üçün. 
7.14. Aşağıda qeyd olunan işlər üçün SƏP hazırlanmalıdır:
7.14.1. aptek müəssisəsində dərman vasitələrinin qəbulu və qəbul zamanı nəzarət barədə;
7.14.2. avadanlıqlara nəzarət barədə;
7.14.3. aptekdə çalışanların şəxsi və əmək gigiyenasına nəzarət barədə;
7.14.4. temperatur, rütubət və havalandırma parametrlərinin ölçülməsi və qeydiyyatı barədə;
7.14.5. dərman vasitələrinin həkim resepti əsasında və reseptsiz buraxılması barədə;
7.14.6. daxili nəzarətin aparılması barədə;
7.14.7. dərman vasitələrinin keyfiyyəti barədə əhalidən daxil olan şikayətlər, əhaliyə xidmət zamanı yaranan konflikt situasiyalar barədə.
7.15. İT və SƏP vəzifəsindən asılı olaraq aptek müəssisəsinin hər bir əməkdaşının iş yerində olmalıdır.
7.16. Dərman vasitələrinin keyfiyyətinin təmin olunmasına və əhaliyə göstərilən xidmətə nəzarət etmək məqsədilə aptek müəssisəsində aptekin rəhbəri tərəfindən müvafiq qaydada təyin olunmuş əczaçılıq fəaliyyətinə nəzarət edən məsul şəxs tərəfindən aptekdə hazırlanan dərman vasitələrinin keyfiyyətinin, dərman vasitələrinin aptekdən buraxılmasının və saxlanmasının müvafiq qanunvericilik tələblərinə cavab verdiyini yoxlamaq məqsədilə (1 ildə bir dəfədən az olmayaraq) aptek əməkdaşlarının iştirakı ilə özünüyoxlama keçirilməlidir.
7.17. Özünüyoxlama zamanı aptek müəssisələrində aşağıdakılara fikir verilməlidir:
7.17.1. aptekdə İT, SƏP, vəzifə təlimatlarının olmasına;
7.17.2. İT, SƏP tərəfindən qoyulan tələblərin yerinə yetirilməsinə;
7.17.3. sahələrin və avadanlıqların vəziyyətinə.
7.18. Özünüyoxlamanın nəticələri sənədləşdirilərək aptek rəhbərinin nəzərinə çatdırılmalıdır. Aşkarlanan nöqsanların aradan qaldırılması üçün mərhələli əməliyyat planı hazırlanmalıdır.
 
8. Aptek təşkilatlarının optika şöbəsi
8.1. Optika şöbəsi aptekin digər şöbələrindən təcrid olunmalı və ayrıca giriş qapısına malik olmalıdır. Bunun üçün Aptekdə əlavə olaraq aşağıdakı sahələr nəzərdə tutulmalıdır:
8.1.1. optik malların satışı üçün sahə;
8.1.2. eynəklərin hazırlanması və təmiri həyata keçirildikdə emalatxana; 
8.1.3. optika şöbəsi nəzərdə tutulan aptekdə həkim-oftalmoloq tərəfindən müayinə aparılarsa, müvafiq qanunvericiliyin tələblərinə uyğun özəl tibb fəaliyyəti üçün lisenziya alınmalı və bu zaman əlavə ayrıca sahə nəzərdə tutulmalıdır.
 
9. Sənədləşmə
9.1. Aptekin sənədləşmə sistemi aşağıdakıları təmin etməlidir:
9.1.1. aptekin həyata keçirdiyi funksiyalarının tam nizamlanmasını;
9.1.2. aptek əməkdaşlarının müvafiq sənədləşməyə əlçatanlığının olmasını;
9.1.3. müəyyən müddətdən bir sənədləşmələrə baxışın keçirilməsini.
9.2. Saxlanılma müddəti ərzində sənədlər yoxlayıcı orqanlar üçün əlçatan olmalıdır.
 
10. Daxili nəzarət
10.1. Aptekdə mütəmadi olaraq qanunvericiliyə və mövcud qaydalara uyğun olaraq daxili nəzarət tədbirləri həyata keçirilməlidir.
10.2. Daxili nəzarət əsasən nöqsanların aşkarlanması məqsədi ilə həyata keçirilir.
10.3. Daxili nəzarət mövcud aptekdən olan şəxs və ya qrup tərəfindən həyata keçirilir.
10.4. Daxili nəzarətin proqramı standart əməliyyat proseduru (SƏP) şəklində hazırlanır.
 
11. Dərman vasitələrinə reseptlərin yazılması
11.1. Reseptlər təşkilati-hüquqi və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün tibb müəssisələrində çalışan, həmçinin özəl tibbi praktika ilə məşğul olan resept yazmaq hüququna malik tibb işçiləri (həkim və tibb məntəqələrinin feldşerləri) tərəfindən tibbi göstərişlər əsasında yazılır.
11.2. Dərman vasitələrinə reseptlər bu qaydalara əlavə olunan “Resept blankı forması”nda (2 nömrəli əlavə) və “Ödənişsiz resept blankı forması”nda (3 nömrəli əlavə), optik ləvazimatlara isə “Optik ləvazimatlara resept blankı forması”nda (4 nömrəli əlavə) yazılır.
11.3.    Resept dərman vasitələrinin beynəlxalq patentləşdirilməmiş adı, buraxılış forması, dozası və istifadə qaydaları qeyd olunmaqla yazılır. Təyin edilmiş dərman vasitəsinin beynəlxalq patentləşdirilməmiş adının olmadığı hallarda (3 və daha artıq tərkibli, bioloji oxşar dərman vasitələri qrupuna aid olduqda) resept blankında onun ticarət adı yazılır. Resept blanklarında hər hansı düzəlişə yol verilmir.
11.4. Dərman vasitələrinin tərkib hissələri resept blankında latın və ya ingilis dillərində, dərman forması, hazırlanması və müvafiq buraxılış qaydaları latın dilində, reseptin siqnatura hissəsi (dərmanın istifadə edilmə qaydası) isə azərbaycan dilində yazılmalıdır.
11.5. Ambulator şəraitdə müalicə alan xəstələrə resept blankında yazılmış dərman vasitəsi haqqında məlumatlar ambulator xəstənin tibbi kartasında və elektron sağlamlıq kartında qeyd edilir.
11.6. Stasionar şəraitdə müalicə alan xəstələrə dərman vasitələri tibb müəssisəsinə ayrılan dərman vasitələrinin siyahısına uyğun olaraq resept yazmadan təyin edilir.
11.7. Tibb müəssisəsinə ayrılan dərman vasitələrinin siyahısında olmayan dərman vasitəsinin xəstəyə təyin olunmasına tibbi göstəriş olduqda müalicə həkiminə dərman təyinatını tibb müəssisəsinin rəhbəri və ya onun bu məqsədlə təyin etdiyi məsul şəxslə, təcili-təxirəsalınmaz hallar zamanı isə cavabdeh növbətçi həkim ilə razılaşdırmaqla reseptin yazılmasına icazə verilir.
11.8. Bu qaydaların 11.6-cı və 11.7-ci bəndlərinə uyğun olaraq xəstəyə təyin olunmuş dərman vasitələri barədə məlumat xəstəlik tarixinə və təyinat vərəqəsinə qeyd olunur.
11.9. Dərman vasitələrinin ödənişsiz alınması üçün nəzərdə tutulan reseptlər yalnız dövlət müalicə-profilaktika müəssisələrinin həkimləri tərəfindən, Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunmuş siyahıya uyğun yazılır.
11.10. Ödənişsiz şərtlərlə dərman almaq hüququna malik olan şəxslərə dərman preparatı yazmaq üçün istifadə olunan ödənişsiz resept blanklarının bu qaydalara əlavə olunan forma (5 nömrəli əlavə) üzrə qeydiyyatı aparılır.
 
12. Aptek təşkilatlarından dərman vasitələrinin buraxılması qaydaları
12.1. Dərman vasitələri yalnız aptek təşkilatları tərəfindən buraxılır.
12.2. Ödənişsiz dərman vasitələrinin buraxılışı Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi və ya onun yerli idarə və müəssisələri tərəfindən müəyyən olunmuş aptek təşkilatlarından həyata keçirilir.
12.3. Aptekdən həkim resepti ilə buraхılan dərman vasitələrinin satışı “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunununa uyğun olaraq sertifikasiyadan keçmiş əczaçılıq təhsilinə malik mütəxəssis tərəfindən, reseptsiz buraxılan dərman vasitələrinin və digər tibb təyinatlı malların satışı ali və ya orta əczaçılıq təhsilinə malik mütəхəssislər tərəfindən həyata keçirilir. 
12.4. Əhaliyə dərman buraxılışını həyata keçirən mütəxəssislər üzərlərində vəzifələri, adı, atasının adı, soyadı və fotoşəkili olan vəsiqələrə (bec) malik olmalıdırlar.
12.5. Dərman vasitələrinin buraxılması zamanı alıcının iştirakı ilə preparatın qablaşdırılmasının tamlığı, istifadə müddəti və markalanması yoxlanılmalıdır.
12.6. Ödənişsiz dərman vasitələri buraxılarkən onlara yazılan resept blankının əsas hissəsi aptek təşkilatında qalır, kötük hissəsi isə alıcıya verilir.
12.7. Dərman vasitələrinə yazılan reseptlərin etibarlılıq müddəti 90 (doxsan) gün, ödənişsiz dərman vasitələrinə isə 30 (otuz) gündür.
12.8. Aptek təşkilatlarında ödənişsiz reseptin əsas hissəsi 3 il ərzində saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti bitən reseptin əsas hissələri arxivləşdirilir.
12.9. Apteklərdə inzibati-məişət sahələrindən dərman vasitələrinin buraxılışının həyata keçirilməməlidir.
12.10. Aptek müəssisəsinə aid olmayan dərman vasitələri aptekdə saxlanılmamalıdır.
12.11. Həkim tərəfindən yazılan reseptdə göstərilmiş dərman vasitələrinin farmakoloji təsirinə görə yaxın olan digər dərman vasitələri ilə əvəz olunmamalıdır (generik dərman vasitələri istisna olmaqla).
12.12. Reseptsiz buraxılan dərman vasitələrinin siyahısına daxil olan dərman vasitələri özünümüalicə üçün nəzərdə tutulur. Özünümüalicənin xəstəyə tətbiq edilməsi üçün əczaçı aşağıdakıları bilməlidir:
12.12.1. özümüalicə olunan xəstəliklərin simptomlarını bilmək;
12.12.2. xəstəyə effektiv və təhlükəsiz dərman preparatlarınının təyin olunması haqqında müvafiq ixtisaslaşdırılmış hazırlığı keçmək, lazım gəldikdə həkimə istiqamətləndirmək;
12.12.3. reseptsiz buraxılmalı olan dərman preparatlarının siyahısını bilmək;
12.12.4. özünümüalicə prosesinin standart əməliyyat prosedurlarını (SƏP) bilmək;
12.12.5. özünümüalicə və özünəyardım suallarının cavablandırılmasını bilmək.
 

 
Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi
Kollegiyasının 11 yanvar 2018-ci il tarixli 01
nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Aptek
təşkilatlarına dair tələblər və aptek
təşkilatlarından dərman vasitələrinin
buraxılması qaydaları”na
1 nömrəli əlavə